Chiến thuật bóng đá – những điều kiện cơ bản để làm nên thành công.

Chiến thuật bóng đá là phần “hồn” của một đội bóng. Một đội bóng muốn thành công cần phải hội tụ đầy đủ những yếu tố làm nên sự hoàn hảo của 1 chiến thuật.

1. Triết lý

Đây là một điều kiện cần để hình thành nên một chiến thuật. Triết lý trong bóng đá chính là sự phản ánh một cách chủ quan tư tưởng của một huấn luyện viên áp đặt lên đội bóng mà mình huấn luyện. Triết lý ở đây chính là cái tổng quát, cái phổ biến hay hiểu một cách đơn giản nó là lý thuyết bóng đá mà các cầu thủ cần phải tuân thủ và vận hành. Triết lý  của một đội bóng cũng có thể hình thành bởi truyền thống, văn hóa đã có từ lâu đời, triết lý này có thể được giữ nguyên hoặc thay đổi theo thời đại. Triết lý là lý luận của lối chơi, còn lối chơi là thực tiễn của triết lý.

Chẳng hạn như triết lý  bóng đá của Barcelona là lối chơi bóng ngắn, ưa thích sự ban bật, kiểm soát bóng là ưu tiên số một, đan xen với những kĩ thuật siêu hạng của những cầu thủ có trong đội hình. Triết lý này được hình thành kể từ khi lò Lamasia ra đời, nó đạt đến đỉnh cao khi Barcelona thống trị bóng đá thế giới trong giai đoạn từ năm 2009 -2011 với lối chơi Tiki-taka thần thánh dưới triều đại của Pep Guardiola. Tuy nhiên, sau khi Pep ra đi Tikii-taka của Barcelona đi xuống và bị nhiều đội bóng hóa giải, điều này buộc Barcelona phải thay đổi, có nhiều mùa giải họ không quá trú trọng vào kiểm soát bóng, ban bật một cách rườm rà nữa mà đi vào sử dung những đường chuyền ít chạm, chú trọng việc “kiểm soát phản công” hơn là kiểm soát bóng. Mùa giải 2014/2015 là một ví dụ khi Barca đoạt cú ăn ba thần thánh cùng Luis Enrique với bộ ba Messi-suarez-Neymar cơ động trên hàng công.

Triết lý giống như sức sống của một đội bóng, một đội bóng không có triết lý thì đội bóng đó coi như chẳng có sức sống.

1 sơ đồ biểu hiện triết lý tiki-taka của Barcelona- hình mũi tên biểu thị những đường chuyền kiểm soát bóng

2. Sơ đồ chiến thuật.

Sơ đồ và lối chơi là cách vận hành, là thực tiễn của triết lý bóng đá. Sơ đồ thể hiện cách sắp sếp, tư duy của huấn luyện viên với từng vị trí trên sân. Sơ đồ mang tính hình thức, nó tượng trưng cho vị trí-nhiệm vụ của các cầu thủ. Ngược lại các cầu thủ và cả huấn luyện viên chính là tính nội dung, nội dung cụ thể của sơ đồ, nội dung đó được biểu hiện bằng cách chơi của đội bóng trên sân.

Nhiều người cho rằng sơ đồ trong bóng đá không thể hiện được chiến thuật chơi bóng và ở mỗi thời điểm thì sơ đồ lại thay đổi một cách khác nhau. Điều này vừa đúng mà cũng lại vừa sai.

Chẳng hạn như sơ đồ 4-3-3 của Real Madrid hiện tại, thoáng nhìn ai cũng hiểu là nó gồm : 4 hậu vệ, 3 tiền vệ,3 tiền đạo, nhưng nếu nhìn vào tình hình cụ thể của trận đấu đôi khi sơ đồ ấy có thể  chuyển hóa thành 2-5-3 khi tấn công hoặc  4-5-1 khi phòng ngự… Nhưng trong khâu chuẩn bị chẳng huấn luyện viên nào có thể nói rõ cụ thể về hình thức của sơ đồ thi đấu cho từng thời điểm cụ thể của trận đấu trên sân cả. Họ sẽ nói một cách đại ý để cầu thủ có thể nắm bắt được , ví dụ như sau : Hôm nay chúng ta sẽ thi đáu với sơ đồ 4-3-3, khi tấn công thì 2 hậu vệ cánh dâng cao, khi phòng thủ thì 2 cầu thủ trên hàng công sẽ lùi về hỗ trợ, một tiền đạo ở phía trên sẵn sàng chờ bóng để tìm cơ hội.

sơ đồ tấn công của Real Madrid chuyển thành 4-5-1i phòng ngự với 5 tiền vệ ở giữa sân khi mất bóng

  Tựu chung lại, sơ đồ  như một tấm bản đồ định phương hướng cho các cầu thủ và cả ban huấn luyện. Có một sơ đồ phù hợp sẽ giúp đội bóng định hình được đấu pháp của mọi trận đấu. Tất nhiên nó phải là một sơ đồ phù hợp.

3. Cự ly đội hình

Hiểu một cách đơn giản là khoảng cách của đội hình khi thi đấu. Khoảng cách ở đây được hiểu là khoảng cách giữa các cầu thủ với nhau trên sân, khoảng cách giữa hang tiền vệ và hậu vệ,tiền đạo, giữa các vị trí cụ thể…tùy theo sự bố trí của huấn luyện viên. Khoảng cách còn được tính theo tốc độ triển khai bóng khi tấn công, khi các cầu thủ lùi về hỗ trợ phòng ngự. Cự ly đội hình dâng cao hay lùi thấp tùy vào sự linh hoạt của lối chơi và khả năng cơ động của các cầu thủ. Cự ly đội hình cũng là một yếu tố quyết định tới việc sơ đồ thi đấu có thay đổi hoặc giữ nguyên.

Chẳng hạn như lối chơi phòng ngự-phản công của Chelsea đòi hỏi các cầu thủ lùi thấp đội hình về sân nhà chờ cơ hội khi có bóng sẽ tổ chức dâng cao đội hình để phản công nhanh.

Cự ly đội hình siêu thấp của Chelsea hồi năm 2012 khi đá với Barcelona

 4. Con người

Yếu tố cuối cùng phụ thuộc vào việc các cầu thủ trong đội bóng có phù hợp với lối chơi chung của toàn đội hay không. Điều này còn phụ thuộc vào khả năng chơi bóng, nhận thức chiến thuật của cầu thủ…

Nếu nói chiến thuật là linh hồn của một đội bóng thì các cầu thủ chính là “linh hồn” của chiến thuật. Một yếu tố nữa đó là sự nhìn nhận, sử dụng con người của huấn luyện viên đối với từng cầu thủ có hiệu quả hay không. Chẳng hạn như Barcelona với lối chơi tiki-taka thì họ ưu tiên các cầu thủ kĩ thuật, xử lý bóng một chạm tốt, có kĩ thuật và nhãn quan tốt. Vì thế mà một cầu thủ với lối chơi thô bạo như Nixen De Jong hay một chân gỗ vụng về như Anddy Carrol sẽ không bao giờ nằm trong đội hình của Barcelona. Dễ dàng nhận ra đội hình của Barcelona chỉ toàn những “chú lùn nhưng có võ” phù hợp với triết lý của đội bóng.

Đội hình với các “chú lùn” cao không quá 1m75 của Barcelona năm 2016

                       Tran Long                                        

Trả lời